Meble gdańskie to jeden z najbardziej rozpoznawalnych stylów polskiego meblarstwa, który odzwierciedla bogatą tradycję rzemieślniczą Gdańska. Rozkwit ich produkcji przypada na XVII wiek, choć ich wpływy można dostrzec jeszcze w XVIII i XIX wieku. Charakteryzują się masywnością, monumentalnym stylem oraz niezwykle bogatymi rzeźbieniami, które uczyniły je symbolem elegancji, luksusu i prestiżu.
Historia mebli gdańskich
Rozwój mebli gdańskich ściśle wiąże się z pozycją Gdańska jako jednego z najważniejszych ośrodków handlowych i kulturalnych Rzeczypospolitej w XVII i XVIII wieku. Miasto, będące ważnym portem morskim, przyciągało nie tylko kupców, ale także artystów i rzemieślników z całej Europy. Dzięki temu styl mebli gdańskich kształtował się pod wpływem różnych nurtów, w tym renesansu, baroku i klasycyzmu, łącząc je w unikalną, lokalną formę.
Meble gdańskie były wytwarzane na zamówienie dla zamożnych mieszkańców Gdańska i okolic, którzy cenili sobie wysokiej jakości wyroby rzemieślnicze. Z czasem ich popularność rozszerzyła się na inne regiony Polski, a także na kraje ościenne, dzięki czemu styl ten stał się synonimem luksusu.
Charakterystyka stylu
Styl mebli gdańskich odznacza się kilkoma charakterystycznymi cechami, które wyróżniają go na tle innych nurtów meblarstwa. Są to:
-
Masywność i solidność konstrukcji
Meble gdańskie są duże, ciężkie i solidnie zbudowane, co wynika z zastosowania szlachetnych gatunków drewna, takich jak dąb. Ten rodzaj drewna zapewnia trwałość i odporność na upływ czasu, co sprawia, że meble gdańskie były przekazywane z pokolenia na pokolenie. -
Bogate zdobienia i rzeźbienia
Najbardziej charakterystyczną cechą mebli gdańskich są niezwykle bogate rzeźbienia, które obejmują zarówno elementy florystyczne, jak i motywy heraldyczne, mitologiczne czy biblijne. Rzeźbienia te są bardzo precyzyjne i głębokie, co podkreśla kunszt wykonania i dodaje meblom wyjątkowego charakteru. Popularnymi motywami były lwy, gryfy, orły, a także girlandy, woluty i rozety. -
Monumentalność form
Meble gdańskie odznaczają się dużymi gabarytami i monumentalnymi formami. Są to zazwyczaj szafy, kredensy, komody czy biblioteki, które dominują w przestrzeni i przyciągają uwagę swoją majestatyczną prezencją. -
Motywy architektoniczne
W wielu meblach gdańskich można dostrzec nawiązania do architektury, takie jak pilastry, kolumny czy łuki, co dodaje im bardziej strukturalnego charakteru. Elementy te nadają meblom wygląd, który przypomina miniaturowe budowle, pełne szczegółów i detali.
Rodzaje mebli gdańskich
W stylu gdańskim produkowano różnorodne meble, które pełniły zarówno funkcje praktyczne, jak i dekoracyjne:
-
Szafy gdańskie – Są to monumentalne, często dwudrzwiowe meble, które stanowią jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów stylu gdańskiego. Zazwyczaj ozdobione są bogatymi rzeźbieniami, a ich konstrukcja jest niezwykle solidna. Szafy te były nie tylko miejscem do przechowywania, ale również pełniły funkcję reprezentacyjną.
-
Kredensy i komody – Kredensy gdańskie to wielopoziomowe meble z licznymi półkami i szufladami. Często znajdowały się w jadalniach, służąc do przechowywania naczyń i sztućców, jednocześnie zdobiąc wnętrza swoimi ornamentami. Komody były mniejszymi meblami o podobnej funkcji, również bogato zdobionymi.
-
Stoły i krzesła – Meble te były ciężkie i solidne, a ich zdobienia obejmowały zarówno nogi, jak i oparcia. Stoły gdańskie charakteryzowały się masywnymi blatami i rzeźbionymi nogami, natomiast krzesła miały bogato zdobione oparcia i podłokietniki.
-
Biblioteki i sekretarzyki – Gdańskie biblioteki to duże, często wielopoziomowe meble, które służyły do przechowywania książek. Były to meble często wybierane przez zamożne, intelektualne elity. Sekretarzyki natomiast były mniejszymi meblami, pełniącymi funkcję biurek, często ozdobionymi misternymi rzeźbieniami.
Wpływy stylistyczne
Styl mebli gdańskich wywodzi się z połączenia różnych nurtów europejskiego meblarstwa. Na jego rozwój największy wpływ miały dwa okresy:
-
Renesans – Wpływ renesansu widoczny jest przede wszystkim w symetrycznych formach mebli oraz w nawiązaniach do antycznych wzorców architektonicznych, takich jak kolumny czy pilastry.
-
Barok – W okresie baroku meble gdańskie nabrały bardziej ozdobnego charakteru. Bogactwo rzeźbionych ornamentów, pełne przepychu detale oraz monumentalność form są cechami, które przejęto z tego stylu.
Meble gdańskie w współczesnych wnętrzach
Chociaż oryginalne meble gdańskie powstawały w XVII i XVIII wieku, ich tradycja jest kontynuowana do dziś. Współcześnie meble w stylu gdańskim są produkowane przez rzemieślników, którzy nawiązują do dawnych wzorców, łącząc je z nowoczesnymi technikami. Takie meble świetnie sprawdzają się w dużych, eleganckich wnętrzach, gdzie ich masywność i bogate zdobienia dodają wnętrzom prestiżu.
Współczesne repliki mebli gdańskich cieszą się popularnością wśród miłośników klasycznych wnętrz, ale również stanowią cenne elementy kolekcjonerskie. Są one często wykonywane na specjalne zamówienie, co pozwala na dostosowanie ich do indywidualnych potrzeb i preferencji.
Podsumowanie
Styl mebli gdańskich to połączenie tradycji, rzemieślniczego kunsztu oraz estetyki, które na przestrzeni wieków zdobyło uznanie nie tylko w Polsce, ale także na całym świecie. Ich bogate rzeźbienia, solidna konstrukcja i monumentalna forma czynią je wyjątkowymi elementami wyposażenia wnętrz, które nadają im niepowtarzalny, luksusowy charakter. Meble te są nie tylko praktycznym elementem aranżacji, ale także dziełami sztuki, które mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie, zachowując swoją wartość i urok.